روستا از نظر شکل سکونت از نوع نیمه متمرکز است . خانه های خشتی در مرکز روستا قرار دارند که زمانی سکونتگاه اصلی مردم به حساب می آمده است اما اکنون خانه ها به طور ساده در کنار باغ ها قرار گرفته اند .
در برخی موارد که خانه ها در کنار باغ ها قرار گرفته اند، باغ ها و مزارع در اطراف آنها ، در فاصله ای نه چندان نزدیک قرار گرفته اند . در کل می توان گفت که خانه های روستا در دو منطقه شرقی و جنوب غربی متمرکز شده اند و بین این دو منطقه رودخانه قرار دارد . اطراف روستا را مزارع و باغ ها محسور کرده است .
تقریباً خانه ها بسته به شغل ساکنانشان (دامداری و کشاورزی) نزدیک مزارع هستند و یا دام ها در نزدیکی خانه ها نگهداری می شوند . به این ترتیب می توان گفت که پراکندگی مسکن در روستای خفر به عامل شغلی و اقتصادی - معیشتی بستگی دارد .
روستا در مرکزیت خود به دو محله بالا و پایین تقسیم می شده است و اکنون شامل محله های درآسیاب ، حسن آباد ، سرسول ، پریسمون ، بالا و پایین می باشد .
دو محله سرسول و پایین دارای مسجد می باشند که به همین نام معروف هستند . مسجد دیگری در منطقه هونی ، در جوار چشمه هونی واقع شده است که کارکرد آیینی دارد .
روستا دارای مدرسه و حمام وقفی و غسالخانه نیز می باشد که به ترتیب در ضلع شمال غربی ، غرب و شمال مسجد جامع قرار گرفته اند .
اقتصاد روستا متکی بر کشاورزی و دامداری است و تولیدات روستا از زراعت ، دامداری و باغداری به دست می آید . محصولات آنها غلات و حبوبات و میوه های درختی و زمینی است . تربیت کرم ابریشم و قالی بافی از دیگر مشاغلی است که در حال حاضر عمومیت ندارد و چندی از خانوارها از این طریق امرار معاش می کنند .
به دلیل وجود جمعیت سالخورده در روستا، کشاورزی و دامداری به جدیت چند دهه گذشته صورت نمی گیرد . جمعیت روستا تحت تآثیر مشاغل قرار دارد، به صورتی که زمین های زراعی به دست رعیت ها سپرده می شود و در فصل کشت و برداشت جمعیت ساکن تقریباً افزایش می یابد .
سیستم ارتباطی روستا متکی به شهرستان نطنز است و افراد نیازهای رفاهی و خدماتی را تا حد امکان در روستا برآورده کرده اند مانند تآسیس شرکت تعاونی محلی و تشکیل شورای روستایی ، خانه بهداشت که مشکلات و نیازهای جمعیت بومی را پاسخ گو می باشند .
مردم روستا در کل از تیره ای از مردمان سفید پوست هستند . نیاکان آنها آریایی نژاد بوده اند . مسلمان و پیرو مذهب شیعه اثنی عشری می باشند . زبان مردم تاتی و فارسی است و به لهجه محلی صحبت می کنند .
از آثار تاریخی روستا می توان از قلعه ، مسجد جامع ، حسینیه ، آب انبار، چنار کهنسال ، امامزاده شاهزاده احمد و آرامگاه باباسیاه پوش نام برد .
قلعه خفر : در کناره شرقی روستا بنا شده است و دارای ساختمان های متعددی است که از خشت و گل می باشد و در زمان هایی مورد استفاده قرار می گرفته است .
بناهای داخلی قلعه به علت عدم استفاده مخروب شده اند ، به خصوص قسمت شرقی قلعه که بر خلاف قسمت غربی و جنوب غربی آن کاملاً فروریخته است . در قسمت غربی قلعه دیوارها تا ارتفاع معینی با سنگ های رودخانه بالا رفته است و آثاری از مزغلها ( سوراخ هایی که تیراندازان لوله تفنگ خود را در آن قرار می داده و تیراندازی می کرده اند) دیده می شوند . در فضای داخلی قلعه هنوز اتاقها و سالن هایی که در طبقات بالایی ساختمان قلعه قرار داشته اند و کمتر تخریب شده اند ، دیده می شوند . در ورودی قلعه تقریبآ در گوشه غربی قرار دارد و در پایین طاقنمایی بسیار مرتفع ایجاد شده است .
بر اساس گفته های محلی این بنا قدمتی 1000 ساله دارد و در زمانهای قدیم در دوره ای کوتاه محل زندگی گبرها بوده است و در زمان هایی هم مورد تصرف گروهی از اشرار که منظور همدستان نائب حسین کاشی است ، قرار گرفته است .
مسجد جامع : این مسجد دارای بنایی است قدیمی که فضای داخلی آن به ابعاد 16×10 متر می باشد . گنبدها و نیمه گنبدهای سقف بر شش ستون اصلی که در سه ردیف قرار گرفته ، استوار شده است . سقف مسجد ضربی آجری است و دارای چهار پنجره بزرگ در شمال شرقی و نور گیری در جنوب غربی است . ورودی اصلی ، در جنوب غربی و یک ورودی نیز به سمت حسینیه در سمت جنوب شرقی دارد . کف مسجد با زیلو و قالی های نذری فرش شده است . منبر چوبی سه پله مسجد ساده و بدون هیچ نوشته و تزئینی است .
جلوی ورودی اصلی مسجد ، فضایی است به مساحت 50 متر مربع که زیر آن خالی و شبستان مسجد می باشد . این شبستان که فضای داخلی آن 8×6 متر می باشد، در سطحی پایین تر از کوچه قرار گرفته است به طوری که با چهار پله به کفش کن که در زیر سقف قرار دارد ، می رسد . این شبستان دارای یک ستون اصلی به قطر 20/5 متر است که چهار گنبد بر آن تکیه دارد . به دیوار اطراف طاقچه هایی برای گذاشتن چراغ نفتی جاسازی شده است .
حسینیه : حسینیه خفر در محدوده جنوب و جنوب شرقی مسجد قرار گرفته است که از دو قسمت سر پوشیده و سرباز تشکیل شده است . حسینیه سرپوشیده در سمت جنوبی مسجد قرار دارد و دارای طاق رومی مرتفع با دری آهنی است که ورودی اصلی آن به حساب می آید . در طرفین این طاق ، دو طاق نمای آجری در دو طبقه ساخته شده است . اما قسمت سرباز حسینیه در قبل از تعمیرات کلی دارای شش غرفه در شمال شرقی و جنوب شرقی ، در یک طبقه بوده است و اکنون در حال بازسازی و تعمیر می باشد .
آب انبار : این آب انبار دارای سردر بلندی است با عرض دهنه 20/4 متر که طرفین ان را دو سکو به عرض 68 و ارتفاع 88 سانتی متر قرار گرفته است . این سردر قبلآ دارای طاق ضربی بوده است که پس از فروریختن آن را با تیرآهن مسقف کرده اند . پیشانی سردر دارای پوششی از کاشی های 10 سانتی متری گل و بوته دار عصر قاجاریه بوده است که به مرور زمان ریختگی پیدا کرده است
آب انبار، دارای 35 پله از سنگ مرمر بوده است و ورودی آن دارای طاق رومی آجری از نوع قوسی جناقی است .
از تاریخ احداث این آب انبار هیچ نوشته و مدرک تاریخی وجود ندارد . در کتاب میراث فرهنگی نطنز (جلد سوم) بنای آب انبار خفر را مانند آب انبار افوشته بیان کرده اند که بر اساس اقوال ، توسط حاج ابوالقاسم طامه در دوره قاجاریه احداث شده است .
در کوچه شمال شرقی مسجد جامع و در کناره آن، درخت چنار کهنسالی دیده می شود که بدنه آن باقی مانده است . کهنسالی این درخت به حدی است که در سال 1294 هجری قمری که حسین فرزند محمد ابراهیم خان اصفهانی از نویسندگان مجموعه ناصری از خفر دیدن کرده ، از آن به این صورت یاد کرده است : " چناری در میان ده است که نمی توان دانست در چه عهدی و سنه ای غرس شده ."
امامزاده خفر: در شرق روستای خفر بر تپه ی روستا، آرامگاه امامزاده شاهزاده احمد بن محسن بن امام زین العابدین (ع) با گنبدی آجری و مخروطی شکل به چشم می خورد . بنای قدیمی آرامگاه از یک چهارطاقی میانی و چهار طاقنما در چهار سمت و چهار ورودی تشکیل شده بوده است و گنبد خارجی شکل آن دارای بیست ترک بوده است که با پوششی آجری قبرستان روستا و روستای مجاور ( دستجرد) را جلوه ای خاص بخشیده است .
در پایین تپه در ضلع جنوب غربی گنبد، سنگ قبر سیاه رنگ برجسته ای قرار دارد که در حاشیه های کناری آن این جمله حک شده است : " رفت محمد زمان صدرالدین بنده مومنی ، به حق پیوست " . در روی این سنگ تصاویری از درخت کاج و منفذی برای جمع شدن آب باران و کلمات قرآنی از جمله " لا اله الا الله محمد(ص) علی ولی الله " و زیارت اهل قبور و ناد علی کنده کاری شده است . فاصله بین سنگ تا آرامگاه را شیب ملایمی تشکیل می دهد که در این فاصله قبرهای بدون سنگ نوشته دیده می شود .
در حال حاضر بنای بازسازی شده دارای 8 طاقنما و مساحتی حدود 85 متر مربع و از بنای قدیمی اندکی بزرگتر است .
آرامگاه بابا سیاه پوش : در جنوب بنای امامزاده شاهزاده احمد در روستای خفر، بنای خشتی مکعب شکلی به اندازه 12×12 متر قرار دارد که به مقبره بابا سیاه پوش معروف است . آن ها در فاصله ای نه چندان نزدیک واقع شده اند .
این بنا از دو فضای اتاق مانند ، یکی در شمال غربی با سه در به سمت شمال غربی و شمال شرقی و دری به سمت جنوب شرقی تشکیل شده است . اتاق دیگر کوچکتر به نظر می آید که دو در به جنوب غربی و دری در جنوب شرقی و شمال شرقی دارد که هر یک به ایوانی راه دارد .
دیوارها خشتی است و تمامی سقف ها فروریخته است . با ترمیمی که در پی بنا صورت داده شده است ، بنا از استحکام نسبی برخوردار شده است . بر اساس گزارش کارشناسان ، این بنا مربوط به دوره ایلخانان مغول می باشد . محرابی در دیوار جنوب غربی تعبیه شده است و سنگ سفیدی در ضلع شمال غربی بنا قرار دارد .
نام خفر قدیمی و تا اندازه ای شگفت انگیز است . به نظر واژه ای ناشناخته به نظر می آید در حالی که معادل کلمه اوستایی " جفره " است .
بر اساس اسناد و مدارک روستا ، در زمان آبادانی قلعه از استحکام زیادی برخوردار بوده است . " به هنگام تاخت وتاز متجاوزین به خاک نطنز در اواخر دوران سلسله قاجار ، چندین مرتبه آن را به منظور پیشبرد مقاصد خود تصرف کرده اند و به عنوان پناهگاه و سنگر از آن استفاده کرده اند ."
به گفته کهنسالان روستا به هنگام تاخت وتازهای نائب حسین کاشی و فرزندانش به نطنز، برای مقابله با دشمن و حفاظت از خود چندین بار این قلعه به تصرفشان درآمد و با ایجاد سنگر در آن به پایداری می پرداختند . این قلعه بارها به تصرف نائب حسین و یارانش و از طرف دیگر دشمنانش درآمده است .
قلعه روستای خفر
" در شماره 78 روزنامه شهاب ثاقب، مورخ پنجشنبه 7 شوال 1333 هجری قمری (1294 شمسی) متن تلگرافی به شرح زیر درج شده است که مربوط به چراغعلی خان، سردار صولت بختیاری است .
نمره 19- 25 اسد
توسط آقای سهام السلطنه خدمت هیآت کاشانیان .
امروز قلاع باد و خالدآباد و خفر که هشت فرسخی کاشان است، متصرف در فرستادن توپ و ژاندارم تعجیل شود. 4 شوال چراغعلی.
ماشاءالله خان معروف به سردار جنگ ، پسر نائب حسین به هنگامی که از چپاول و قتل عام مردم شهر طبس بر می گشت ، در اردستان با امام قلی خان بختیاری دست و پنجه نرم کرده ، پس از شکست و دستگیری او ، دو روز در اردستان می ماند و سپس به قلعه خفر وارد می شود...."
در مجموعه ناصری ، از خفر چنین یاد شده است : " خفر در تحت قریه جاریان، تخمینآ 100 در خانه دارد . چناری در میان ده است که نمی توان دانست در چه عهدی و سنه ای غرس شده است و هوای آن برزخ است . امامزاده ای در کنار ده روی تپه واقع است از فرزندان امام موسی(ع) [1]، دو مزرعه در کنار ده در صحرای قریه واقع است ، یکی مسما به کهق و دیگری یوزجریب . آب ده و مزارع از قنات است و محصول آن شتوی ، گندم و جو حامض[2] ، ارزن و جوزق[3] و ماش است ."
1- در ثبت اوقاف و زیارتنامه از امامزاده به نام احمد بن محسن بن علی بن الحسین (ع) یاد شده است .2- ترش 3- پنبه
روستای " خفر[1] " در هفت کیلومتری شمال شرقی نطنز به فاصله ای کوتاه از جاده آسفالته مرکز شهر به بادرود و در کنار رودخانه ای خشک در دامنه تپه ای قرار گرفته است . روستای خفر در طول جغرافیایی 51 درجه و 58 دقیقه و33 درجه و 32 دقیقه عرض جغرافیایی قرار گرفته است . ارتفاع متوسط آن از سطح دریا 1410 متر می باشد .
جمعیت روستا در سرشمار سال 1375، 154 نفر در 64 خانوار گزارش شده است و در آخرین سرشماری محلی ( اردیبهشت 1386) ، جمعیت آن 86 نفر گزارش شده است که از این جمعیت 49 نفر زن و 37 نفر مرد هستند . جمعیت اندکی هم در فصول خاصی به صورت موقت در روستا هستند که نمی توان آن ها را جزء جمعیت متمرکز روستا محسوب کرد . روستا در دو محله بالا و پایین در حال حاضر از جمعیت اندکی برخوردار است و جمعیت ساکن در مکان های گوناگون متفرق شده اند
آب وهوا : آب و هوای روستا با تابستان های گرم و زمستان های خشک با میزان بارندگی سالانه نسبتآ کمتر از نواحی جنوبی شهرستان ، از نظر آب وهوایی جزء معتدل ترین بخش های شهرستان می باشد زیرا در بین مناطق کوهستانی و کویری قرار دارد .
آب مورد نیاز روستا از قنات های بُزاغان ، پِِِِِریسمون ، کِهِق ( گنبی)، ونجی ، استخرجه و هونی تآمین می شود . قنات های یوزجریب و حسن آباد تا چند سال پیش بخشی از آب مورد نیاز مردم را تآمین می کردند اما اکنون خشک ومخروبه شده اند . بر اساس گزارش محلی آب مصرفی روستا در قدیم از آب انبار و چشمه بُزاغان تآمین می شده است .